Rzeczownik paraklet (gr. parakletos) należy do terminologii Ewangelii według Jana. Jest określeniem nie tyle natury, ile funkcji i przedstawia: tego, który jest powołany do czyjegoś boku (gr. para-kaleo; łac. ad-vocatus). Parakletos odgrywa w ten sposób rolę czynnego asystenta, adwokata, podtrzymującego. Pojmowanie tego rzeczownika w znaczeniu pocieszyciel może mieć źródło w greckim tłumaczeniu hebrajskich Pism Świętych (Septuaginta). Termin występował na oznaczenie pocieszenia, jakiego doznaje człowiek znajdujący się w stanie przygnębienia i ma związek z wezwaniem do pomocy (przywołaniem do siebie pomocnika), z zachęcaniem ludzi do wzniosłych myśli, szczególnie wtedy, gdy istnieje konieczność zmierzenia się z przygnębiającą rzeczywistością prześladowań czy zwyczajnej codzienności.
         Funkcję Parakleta spełnia wobec swoich naśladowców w pierwszej kolejności Jezus Chrystus, który jest w niebie rzecznikiem u Ojca, wstawiając się za grzesznikami (1 J 2:1). Jezus wskazał na Ducha Świętego jako swojego Następcę. Choć jest On różny od Niego, stał się kontynuatorem dzieła pocieszania i nauczania. Jego podstawowym zadaniem jest objawienie wiernym Jezusa oraz wzięcie w obronę Chrystusa przed oskarżeniami płynącymi ze strony świata i złego (J 14:16n.26n; 16:7-11.13nn).
         Paraklet nie tylko objawia prawdę, ale także broni prawdy przed zakłamaniem świata. Jako Duch Prawdy składa świadectwo o Chrystusie w procesie, który świat wytoczył Chrystusowi. Ewangelii Jana Duch-Paraklet jest przede wszystkim obrońcą Jezusa. Dzięki Parakletowi chrześcijanin jest głęboko, wewnętrznie przeświadczony, że świat w swoim odrzuceniu Chrystusa popełnił kardynalny błąd i nie ma racji (J 16:7-11).
         Przyjście Parakleta związane było z odejściem Jezusa (J 16:7). Przejście od Jezusa do Ducha to nowy etap w historii obecności Boga wśród ludzi. Podczas mowy pożegnalnej po Ostatniej Wieczerzy Jezus zapowiedział, że przyjdzie ponownie. Dotyczyło to w pierwszej kolejności jego pojawienia się po wydarzeniach paschalnych (J 14:18n, 16:16-19). Widok Zmartwychwstałego nie tylko napełnił uczniów radością, ale także ukazał im nowy wymiar wiary w Mesjasza (16:22). Jezus zapowiedział, że dalsza Jego obecność wśród swoich uczniów nie będzie miała charakteru materialnego (fizycznego), lecz przyjmie postać duchową. Tą zapowiedzianą postacią jest Duch Święty.
         Parakletos jako Duch Prawdy wskazuje na Jezusa, prawdziwą drogę do życia (J 14:6.17; 16:23). Prawda ta stoi w radykalnej opozycji wobec kłamstwa i jej źródła - diabła (J 8:44). Duch-Paraklet jest Święty (J 14:26). Swoją obecnością uświęcił Jezusa (J 17:19) i czyni to nadal wobec Jego uczniów, konsekrując tych, którzy nie są już częścią tego świata (J 17:16-17). Podobnie jak Jezus nie ukazuje się światu (J 14:21n), który Go nie zna i nienawidzi (J 7:7; 15:18n),
Duch-Parakletos ukazuje się i działa w Kościele i przez Kościół.
         Paraklet jest aktywną, dynamiczną mocą Kościoła. Jego zadaniem jest uwielbienie Jezusa (J 16:14) oraz aktualizacja Jego nauczania: Ten was wszystkiego nauczy i przypomni wam wszystko, co wam powiedziałem (J 14:26). Nauczanie i pamięć ukazują ścisły związek osoby Ducha z osobą Jezusa. Chrystus, poprzez Parakletosa, wypełnia niejako nadal osobiście swoją misję. Kościół w mocy Ducha daje świadectwo o Chrystusie (J 15:26) i sprawia, że uczniowie świadczą z Nim i przez Niego (J 15:27). Szczególnym przejawem tego działania jest namaszczenie Ducha (charisma), poprzez które poucza wiernych o wszystkim (1 J 2:27).
         Duch zostaje udzielony uczniom, aby mógł zamieszkać w nich (J 14:17; 17:23) oraz przebywać z nimi (J 14:16; Mt 28:20) i w ten sposób doprowadzić do doskonałej obecności Jezusa Chrystusa na ziemi. Duch posłany od Ojca przez Syna pobudza serce do wiary, obdarza mocą, pociesza przygnębionych cierpieniem i prześladowaniem oraz wzmacnia ich w posłuszeństwie i miłości do Pana.

Opr. na podstawie:
X. Leon-Dufour, Słownik teologii biblijnej, Poznań 1994, s. 644-645.